Ποντιακά Τραγούδια

Η ύπαρξη  του ποντιακού τραγουδιού μπορεί να τοποθετηθεί σε τρεις μεγάλες χρονικές περιόδους:

Τη βυζαντινή περίοδο από τον 10ο αιώνα με τη δράση των Ακριτών του Πόντου μέχρι την Άλωση της Τραπεζούντας από τους Τούρκους το 1461(τα ακριτικά τραγούδια).
Τη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο ως τον 19ο αιώνα,  τα τραγούδια  που εκφράζουν από τη μια πλευρά τον πόνο της εθνικής συμφοράς με την άλωση της Πόλης και από την άλλη την κρυφή ελπίδα για την αναγέννηση και αποκατάσταση του έθνους. 
Τη σύγχρονη περίοδο όπου  σε αυτήν δημιουργούνται όλα τα νεότερα τραγούδια της κοινωνικής ζωής (εορταστικά, ερωτικά, γαμήλια, νανουρίσματα). 
Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στα ποντιακά τραγούδια είναι η ποντιακή διάλεκτος. Η λύρα, το αγγείο ή φλογέρα, το νταούλι και σπανιότερα το κλαρίνο είναι όργανα παραδοσιακά που τα κατασκευάζουν ειδικοί λαϊκοί τεχνίτες. Ο ρόλος των ποντιακών τραγουδιών είναι σημαντικός. Η δυστυχία που υπέστησαν οι Έλληνες στη γη του Πόντου στάθηκε ως  πηγή έμπνευσης των καλλιτεχνών. Πολλοί   κατάλαβαν  τη σημασία και την αξία της καταγραφής του πολιτιστικού πλούτου που έφεραν οι ξεριζωμένοι από τον Πόντο  ώστε φρόντισαν  να μείνουν  παρακαταθήκη για τις  επόμενες γενιές.

Ο Ποντιακός Σύλλογος Πτολεμαΐδας  θέλοντας να διασώσει τα παραδοσιακά  ποντιακά τραγούδια δημιούργησε τη χορωδία, όπου πολλά από αυτά διδάσκονται κατά τα μαθήματά της. Όπως:

Αϊτέντς επεριπέτανεν
Ψηλά σαν επουράνια
Ούι αμάν αμάν.

Είσεν τσαγγία κόκκινα
Και το τσαρκούλ’ νατ μαύρον
Ούι αμάν αμάν.

Εκράνε και σαν κάρτσια του
Παλικαρί βρασ(ι)όναν
Ούι αμάν αμάν.

Αϊτέ μ’ για δώσ’ μ’ ασό κρατείς
Για πέ(ι)με όθεν κείται
Ούι αμάν αμάν.

Ασό κρατώ κι δίγω σε
Αρ’ όθεν κείται λέγω
Ούι αμάν αμάν.

Εκεί σο πέραν το ρασίν
Σε ελάτα επ’ εκεί μέρος
Ούι αμάν αμάν.

Τραντέλλεναν εσκότωσαν
Και κείται ματωμένος
Ούι αμάν αμάν.

Μαύρα πουλία τρώγν’ ατόν
Και άσπρα τριγυρίσκουν
Ούι αμάν αμάν.

Ση θάλασσα κολυμπετής
Σ’ ομάλια πεχλιβάνος
Ούι αμάν αμάν.

Σον πόλεμον Τραντέλλενας
Του πόντου παλληκάρι
Ούι αμάν αμάν.

Εκάεν και το Τσάμπασιν
κι επέμναν τα τουβάρεα γιάρ γιάρ αμάν
κι επέμναν τα τουβάρεα γιάρ γιάρ αμάν
και ν’ ερρούξαν σο γουρτάρεμαν
τ’ Ορντούς τα παλληκάρεα γιάρ γιάρ αμάν
και ν’ ερρούξαν σο γουρτάρεμαν
τ’ Ορντούς τα τζαναβάρεα γιάρ γιάρ αμάν

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ’ Ορντούς το παρχάρ
έκει άλλο δεν και επέμνεν μοναχόν σαχτάρ

Τρανόν γιαγκίν σο Τσάμπασιν
σπίτεα κι θ’ απομένεν γιάρ γιάρ αμάν
σπίτεα κι θ’ απομένεν γιάρ γιάρ αμάν
μικροί-τρανοί φτωχοί-ζεγκίν
όλ’ κάθουνταν και κλαίνε γιάρ γιάρ αμάν
μικροί-τρανοί φτωχοί-ζεγκίν
όλ’ κάθουνταν και κλαίνε γιάρ γιάρ αμάν

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ’ Ορντούς το παρχάρ
έκει άλλο δεν και επέμνεν μοναχόν σαχτάρ

Κλαιν’ τη Θεού τα πούλοπα
κλαιν’ τα πεγαδομάτεα γιάρ γιάρ αμάν
κλαιν’ τα πεγαδομάτεα γιάρ γιάρ αμάν
κλαίει το Τσαμπλούκ το Καρακιόλ
κλαιν’ τ’ έμορφα τ’ ελάτεα γιάρ γιάρ αμάν
κλαίει το Τσαμπλούκ το Καρακιόλ
κλαιν’ τ’ έμορφα τ’ ελάτεα γιάρ γιάρ αμάν

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ’ Ορντούς το παρχάρ
έκει άλλο δεν και επέμνεν μοναχόν σαχτάρ

Βάι εκάεν κι εμανίεν τ’ Ορντούς το παρχάρ
έκει άλλο δεν και επέμνεν μοναχόν σαχτάρ

Σεράντα μήλα κόκκινα πούλι μ’
Σεράντα μήλα κόκκινα γιάβρι μ’
Σ’ έναν μαντίλ’ δεμένα.
Σ’ έναν μαντίλ’ δεμένα.
Σεράντα σεβντάς κι αν εφτάς πούλι μ’
Σεράντα σεβντάς κι αν εφτάς γιάβρι μ’
Κ’ ευρίκι ς άμον εμένα.
Κ’ ευρίκι ς άμον εμένα.

Για έλα έλα πούλι μ’ , με τ’ εμέν έλα γιάβρι μ’
Ατό τ’ εσόν το τέρεμαν πούλι μ’ , θα σύρ’και παίρ’ τ’ αχούλι μ’ .

Σεράντα μήλα κόκκινα πούλι μ’
Σεράντα μήλα κόκκινα γιάβρι μ’
Ση σειράν τιζεμένα.
Ση σειράν τιζεμένα.
Έπαρ’ αρνί μ’ και τη στράταν πούλι μ’
Έπαρ’ αρνί μ’ και τη στράταν γιάβρι μ’
Ντο θα φέρ’ τσε σ’ εμένα.
Ντο θα φέρ’ τσε σ’ εμένα.

Για έλα έλα πούλι μ’ , με τ’ εμέν έλα γιάβρι μ’
Ατό τ’ εσόν το τέρεμαν πούλι μ’ , θα σύρ’ και παίρ’ τ’ αχούλι μ’ .

(Ακεί πέραν σό Δρακολίμν’, σή Τρίχας το γεφύριν,
χίλιοι μαστόρ’ εδούλευαν και μύριοι μαθητάδες.
Όλεν τήν μέραν έχτιζαν, τη νύχτα εχαλάουντον.
Οι μάστοροι εχαίρουσαν, θε να πλεθύν’ η ρόγα,
οι μαθητάδες έκλαιγαν, τσι κουβαλεί λιθάρια.
Κι ατός ο πρωτομάστορας νουνίζ’ νύχταν κι ημέραν.)

Ση γέφυραν, ση γέφυραν,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
ση Τρίχας το γεφύριν,
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Σίλιοι μαστόρ’ εδούλευαν,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
και μύριοι μαθητάδες
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Όλεν τ’ ημέραν έχτιζαν,
έλα Δάφνεμ ποταμέ,
τη νύχταν εχαλάουτον,
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Ντο δεις με πρωτομάστορα,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
και στένω το γεφύρι σ’ ;
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Αν δίγω σε τον κύρη μου,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
άλλο κύρην πα κι έχω!
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Ντο δεις με πρωτομάστορα,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
και στένω το γεφύρι σ’ ;
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Αν δίγω σε τη μάνα μου,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
άλλο μάναν πα κι έχω!
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Ντο δεις με πρωτομάστορα,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
και στέκει το γεφύρι σ’ ;
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Αν δίγω σε τ’ αδέλφια μου,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
άλλ’ αδέλφια πα κι έχω!
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Ντο δεις με πρωτομάστορα,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
και στερένω το γεφύρι σ’ ;
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

Αν δίγω σε την κάλη μου,
έλα Δάφνεμ ποταμέ
καλύτερον ευρήκω!
ε, Δάφνεμ και μυριγμένε

(Μενεί και λέει την κάλην ατ’, αγλήγορα να έρται.
’Κόμαν τον Γιάννεν ’κ’ έλουσεν και σο κουνίν ’κ’ εθέκεν,
’κόμαν τα χτήνια ’κ’ έλμεξεν, τα μουσκάρια ’κ’ εδέκεν.
Διπλομενεί την έρημον με τ’ άοικον πουλόπον:
Σάββαν να πάει σο λουτρόν, την Κερεκήν σον γάμον
και την Δευτέραν το πουρνόν, αδά να ευρισκάται.
Σάββαν επήγεν σο λουτρόν, την Κερακήν σον γάμον
και την Δευτέραν το πουρνόν σο Δρακολίμν’ ευρέθεν.
Καλή μ’, ακεί σο Δρακολίμν’, ερούξεν το σκεπάρι μ’,
ήν ποίος μπαίν’ και παίρ’ ατό, θα εν τ’ εμόν η κάλη.
Πέντε οργέας κατηβαίν’ και με την τραγωδίαν,
και άλλα πέντε κατηβαίν’ με τη μοιρολογίαν.
Κι άρ ’κι πονώ τα κάλλια μου, κι άρ ’κι πονώ τη νέτε μ’,
πονώ και κλαίγω το πουλί μ’ ντ’ εφέκα κοιμισμένον.
Πώς τρομάζνε τα γόνατα μ’, να τρομάζ’ το γεφύρι σ’.
Κι άμον ντο σείουν τα μαλιά μ’, να σείουν οι διαβάτοι.
Κι άμον ντο τρέχνε τα δάκρυα μ’, να τρέχ’ και το ποτάμιν!
Ευχέθ’ καλή μ’. Ευχέθ’ καλή μ’. Ευχέθ’, μην καταράσαι,
Αδέλφια έεις σην ξενειτιάν, έρχουνταν και διαβαίνε.
Κι άμον ντο στέκνε τα γόνατα μ’, να στέκει το γεφύρι σ’.
Κι άμον ντο στέκνε τα μαλιά μ’, να στέκνε οι διαβάτοι.
Κι άμον ντο στέκνε τα δάκρυα μ’, να στ’εκει το ποτάμι!)

Τρι’ αδέλφια έμνες εμείς και οι τρεις καταραμένοι,
είνας έχτσεν την `δεσαν κι άλλε το Δεβασίριν
κι εγώ η τρισκατάρατος της Τρίχας το γεφύριν.

Τη γην να γυρωκλωσκεσε,
θ’ ελεπς λιμους και πειναν,
μωρα ντο κεινταν άρρωστα,
κι ας εχνε αλλ’ το κριμαν.
 
Ειρήνη ασπρον περιστερ,
οι λαοι τ’ αγαπουνε,
ειρηνη οταν βασιλευ,
οι ανθρωπ κι πονουνε.
 
Οι πόλεμοι κι σταματουν,
κρατουνε με τα χρονεα,
κι οπις αφηνε ορφανά,
με δακρεα και με πονεα.
 
Ειρήνη…..
 
Θεέμ’ πεισω τα όπλα τουν,
περιστερι φωλεας,
και ας κρατουν σα χερεα τουν,
εναν κλαδιν ελεας.
 
Ειρήνη..

Ακρίτας όντες έλαμνεν ‘ς σην παραποταμέαν,
επέγνεν κι έρ’τον κι  έλαμνεν την ώραν πέντ’ αυλάκια,
επέγνεν κι έρ’τον κι έσπερνεν εννέα κότια σπόρον.

Έρθεν πουλίν κι εκόνεψεν ‘ς ση ζυγονί’ την άκραν,
σ’κούται και καλοκάθεται ‘ς ση ζυγονί’ την μέσεν.
–Οπίσ’, πουλίν, οπίσ’, πουλίν, μη τρως την βουκεντρέαν.

Και το πουλίν κελάηδεσεν σαν ανθρωπί’ λαλίαν.
–Ακρίτα μου, ντο κάθεσαι, ντο στέκεις και περ’μένεις;
Το ένοικο σ’ έχάλασαν και την κάλη σ’ επαίραν,

τ’ όλον καλλίον τ’ άλογο σ’ στρών’νε και καβαλκεύ’νε
και τ’ άλλα τα καθέτερα στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

Ακρίτας παραθύμωσεν, Ακρίτας εθερέθεν.
‘Κάρφωσεν το βουκέντριν ατ’ και έστεσεν τ’ οβούδια τ’.
Όλια τα όρνια φοβερίζ’, τ’ όρνια και τα ραχία,
τους κλέφτες εφοβέριζεν, να μη κλέφ’νε το γίνιν
και τα πουλιά φοβέριζεν, να μη τρώγ’νε τον σπόρον.
Αφήν’ και πάει Ακρίτας -ι- μ’, ο κρίαρον Ακρίτας,
ευρίκ’ τα πόρτας ανοιχτά, τα παραθύρια ακλείδια,
πάει κι ευρήκ’ τους μαύρους ατ’, στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

–Τσ’ αστράφτει ‘ς σην Ανατολήν, να ευρίεται ‘ς σην Δύσιν;

‘Σ σον Θον έσουν, νε μαύροι μου, τσ’ έφταν’ και κοντοφτάνει;
Κανείς, κανείς ‘κ’ ελάλεσεν, κανείς ‘κ’ επελογέθεν
και το γιαγούζιν τ’ άλογον λαλεί κι απολογάται.

– Ασά κρυφοταΐσματα σ’ έφτανω, κοντοφτάνω.

Αναστορώ τα παλαιά
Κι η καρδ(ι)ά μ’ φαρμακούται
Κρούνε σο νου μ’ τα μέρ(ε)α μουν
Και η γούλα μ’ γομούται.
 
Έκειτι τόπια έμορφα
Τη πατρίδας χωρία
Ρασόπα που επέμνετε
Με τα νερά τα κρύα.
 
Θυμούμαι τα κρύα νερά σ’
Τα πράσινα χορτάρ(ι)α σ’
Τ’ άσπρα τα σ(ι)όνια σ’ , την βρεσί σ’
Τ’ έμορφα τα παρχάρ(ι)α σ’

 
Σουμέλα λεν’ την Παναγιά
Σουμέλα λεν’ και σέναν
Θα προσκυνώ την παναγιά
Κι έρχουμαι με τ’εσέναν.
 
Εγώ μικρός προσκυνητής
Πήγα σην Παναΐαν
Και σα τρία τα χρόνια απάν’
Επήγα άλλον μίαν.
 
Ση παναΐας το ποτάμ’
Τρία μήνας ελάστα
Επέμνα οξυπόλυτος
Τα τσαρούσα μ’ εγράσταν.
 
Εγώ ποντιοπούλ’ είμαι
Ματώνω κι ματούμαι
Ση Σουμελά την Παναγιά
Εκεί θα στεφανούμαι.

Εσύν το κομενόχρονον κορτσόπον λάλ’ μεν
Και το χαϊρα̤σίσκον λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
Ας είχα και ν’ εφίλα σεν κορτσόπον λάλ’ μεν
Σ’ έναν ορμάν ησύσχον λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
 
Επωδός :
Μώσε θεία μώσε, μώσε παλαλός εν
Μ’έναν βούραν λεφτοκάρια λέει με έλα ας φιλώ σεν
 
Χάϊτε ας πάμε θερίζωμε κορτσόπον λάλ’ μεν
Σα ψηλά τα ραχία λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
Μακρά μακρά μη στέκομε κορτσόπον λάλ’ μεν
Σύρουμ’ τη μαναχία λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
 
Επωδός
 
Αφκά σα παραθύροπα σ’ κορτσόπον λάλ’ μεν
Αρ’ άμον χτήνον βράζω λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
‘ς σον τόπον ντ’ εσυντζέναμε ‘αρ κορτσόπον λάλ’ μεν
Τερώ κι’ αναστενάζω λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
 
Επωδός
 
Το πόι σ’ λεγνόν κ’έμορφον κορτσόπον λάλ’ μεν
Τ’ομμάτια σ’ αμόν μόρα λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
Εσύ καρδόπα έκαψες κορτσόπον λάλ’ μεν
Οφέτος πολλά πολλά λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
 
Επωδός
 
‘Ελα κάθ’κα σα γόνατα μ’ κορτσόπον λάλ’ μεν
Ας πλέκω τα μαλλία σ’ λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
Ας πλέκ’ ατα ψιλά ψιλά κορτσόπον λάλ’ μεν
και σύρ’ ατα ΄ς σ΄ωμία σ’ λάλ’ μεν κι ας λαλώ σεν
 
Επωδός

Έναν βούραν τσατσοπα λεφτοκαρί’ καντζόπα
Βάλλ’ ατα σην τσιόπη μου, γαντουρεύω κορτσόπα
 
Εχιονίγα εχιονίγα κιαρ’ εγώ ντ’ επατουλίγα (ρεφραίν)
Ση Σιναλούν την Παναγιάν, τ’ αρνόπο μ’ ετυλίγα
 
Έλα να μονάζω σε καντζία θα φάζω σε
Ση καπνού το τσάκωμαν ΄γώ θ’ απονεγκάζω σε
 
Το ρεφραίν
 
Τα φιλέματα σ’ σακάρ, η καλατζή σ’ άμον μέλ’
Ας χαίρουμες την ζωήν πόσον θα ζούμ’ τσι εξέρ’
 
Το ρεφραίν

Χαψία εξέβαν ‘ς σο γιαλόν, χοντρά τ’ ευλογημένα
τα παπόρια εχ’κ’ έρχουνταν, ζίπα ζίπα φορτωμένα
 
Χαψία – χαψία, φατέστεν σκυλ’ παιδία
και ντ’ έμορφα μαειρεύει ατά η θεία μ’ η Ευδοξία.
 
Χαψία βάλον ‘ς σο πλακίν, εσέν λέγω Ηλία
στάξον κι ολίγον λάδοπον, ας γίν’ταν μερακλία
 
Χαψία – χαψία, φατέστεν σκυλ’ παιδία
και ντ’ έμορφα μαειρεύει ατά η θεία μ’ η Ευδοξία.
 
Τραπεζουνταίοι, Κερασουνταίοι, όλ’ παίρ’νε τηγανίζ’νε
τ’ εμέτερον οι Σουρμενίτ’, με τα πατμάνια αλίζνε

Ο Γιάννες ο Μονόγιαννες και (ν) ο μοναχόν ο Γιάννες
ο Γιάννες επεπίρνιξεν και ‘ς σο πεγάδ’ επήεν
 
Εντώκεν και την μαστραπάν, εγνέφιξεν ο δράκον
εξέβεν δράκος άγγελος και θελ’ να τρώει τον Γιάννεν
 
Καλώς, καλώς το πρόγεμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’
καλώς το τρώγω και πεινώ και κείμαι και κοιμούμαι
 
Άφσο με δράκε, άφσο με, άφσ’ με καν πέντε ημέρας
ας πάγω ‘λεπω τεμετέρ΄ς κι έρχουμε δράκε μ’ φά’ με
 
Αρ’ άμε, Γιάννε μου, άμε κι αγλήγορα έλα
πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν, κι ο δράκος εθερέθεν
κι όντας τερεί το πέραν κι αν’ ο Γιάννες κατηβαίνει

 

Εφτά ζευγάρια και το τέκ κρατούνε τη λαμπάδα,
η νύφε εσέβεν ‘ς σον χορόν με τσοι παρανυφάδας.

Ο ποπάς με το θυμιαντόν ευλογίζ’ τα ζευγάραι,
και ‘ς σο χορόν ο λυριτζής γλυκέα παίζ’ τοξάραι.

Να ζει η νύφε κι’ ο γαμπρόν, κουμπάρον και κουμπάρα,
να ζούνε κι όλ’ οι καλεσμέν’ οσήμερον π’ εχάραν.

– Ντο έπαθες, χαμόμηλον, και στέκεις μαραμένον;
Γιάμ’ η ρίζα σ’ εδίψασεν, γιάμ’ ο καρπός σ’ ελλάεν,
γιάμ’ α σα χαμελόκλαδα σ’ κανέναν ελυγίεν;
– Νε η ρίζα μ’ εδίψασεν, νε ο καρπό μ’ ελλάεν,
νε α σα χαμελόκλαδα μ’ κανέναν ελυγίεν.
Έναν κορίτσ’ κι έναν παιδίν ’ς ση ρίζα μ’ εφιλέθαν,
κι εποίκαν όρκον κι όμνυσαν ν’ μ’ έφταν’ν χωρισίαν.
Κι ατώρα εποίκαν χωρισιάν, φοβούμαι α ’ς σο κρίμαν.

 

Ίναν σουμπούλαν αγαπώ

Τ’ονόμαν ατ’ς κι λέγω

Την ώρα ντο κ’ελέπ ατέν

Καθούμαι κα και κλαίγω

./.

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Οντές τερώ σε, με τερείς

Αφκάκες χαμογέλα!

./.

Ελα καθκά σα γόνατα’μ

Κι ας πλέκω τα μαλλία σ’

Κ ‘εφτάγ’ äτά πεντάφυλλα

Και συρ’ äτά σ’ ωμίας

./.

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Οντές τερώ σε, με τερείς

Αφκάκες χαμογέλα!

./.

Ελά σουμπούλα μ’ με τ’ εμέν

Ελά καθκά σο γιάνι μ’

Εμορφάδας σ’ κανείτε σε

Μ’ αλείφκεσαι πογιάνι

./.

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Σουμπούλα μ’ έλα έλα

Οντές τερώ σε, με τερείς

Αφκάκες χαμογέλα!

./.

 

Ωχ, Ίμερα ερωθύμεσα
ναηλί εμέν,
ωχ, νελέπω τ΄οσπιτόπα’ς
ώι ναηλί καί βάι ξάν εμέν,
ώχ, ν’ελέπω τ’οσπιτόπα’ς,
ώι ναηλί καί βάι ξάν εμέν

Ωχ, ν’ ελέπω τόν καστρόλιθο’ς
ναηλί εμέν,
καί’ν όλια τα παρχαρόπα’ς
ώι ναηλί και βάι ξάν εμέν
έχ όλια τα παρχαρόπα’ς
φύγον κι έλα πούλι’μ μέ’τ εμέν

Εχ, απ’ ακεί πέρα πού έρται
πουλί’μ, πουλί’μ,
εχ, γιοσμάς με την κουκούλα’τ
ώι ναηλί και βάι ξάν εμέν,
εχ, γιοσμάς με την κουκούλα’τ
ώι ναηλί και βάι ξάν εμέν

 

Έταιρον κι η Λυγερή παν, όλεν τον ποταμόν.
Έταιρον επέρνιξεν και η κόρ΄ κ΄ επόρεσεν.
 
Πέρνιξο με, Έταιρε, το τσιαρκούλι μ, δίγω
σε.
Νιά περνίν περνίζωσε, νιά τσιαρκούλι μ΄
παίρω σε.
 
Πέρνιξο με, Έταιρε, το ζωνάρι μ΄ δίγω σε.
Το ζωνάρ, ς τ΄ εσόν ας εν, άλλο τάγμαν τάξο
με.
 
Περνιξό με, έταιρε, το βραχιόλι μ, δίγω σε.
Ντο να φτάγω τ΄ άκλερον, τ΄ άψιμον να καίει
ατο.
Άλλο τάγμαν τάξο με κι εγώ ΄σέν περνίζω σε.
 
Ασήν ψη μ΄ κι ανέτερα, τ΄ άλλα όλια δίγω σε.
Ασό χερ΄ επέρπαξεν κι ατέν πέραν έσυρεν.
Δός με, κόρη, ντ΄ έταξες, την φιλίαν ντ΄
ετάγαμε.
 
Έμπρια μουν λιβάδια ειν΄πάγω εκεί και
δίγω σε.
Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξακαμπανίσταμε.
 
Δός με, κόρη, ντ΄ έταξες, την φιλίαν ντ΄
ετάγαμε.
Τ΄ έμπρια μουν κοιλάδα είν΄ , πάγω εκεί και
δίγω σε
κι εκεί περαν κώμια είν΄ πάγω εκεί και
δίγω σε.
 
Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξακαμπανίσταμε,
άρ δός, κόρη, ντ΄ έταξες και ντ΄
εσυνετάγαμε.
Διέξ΄ τ ατόν τη σκύλ΄ τον γιόν, εγώ δεν ΄κί
δίγ΄ ατον

 
Σιτ’ επέγνα ομάλια-ομάλια, είδα ορμάνια και λιβάδια
είδα ορμάνια και λιβάδια και σην άκραν τρέχ’ πεγάδι
και ση πεγαδί’ την άκραν έστεκεν δέντρον και μέγαν,
έστεκεν δέντρον και μέγαν, τα νεράντζια φορτωμένον
Έπλωσα να παίρω έναν κι εχολιάστεν η Λεμόνα.
-Ντο χολιάσκεσαι, Λεμόνα; Πάσκ’ ετσάκωσα κλαδόπον;
Πάσκ’ ετσάκωσα κλαδόπον, για εμάραινα φυλλόπον;
Κι αν ετσάκωσα κλαδόπον, να τσακούται το χερόπο μ’
Κι αν εμάραινα φυλλόπον, να μαραίνεται το ψόπο μ’.

 

Η κορ’ επήεν σον παρχάρ’ Έϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Να ίνεται ρομάνα έλα, έλα λέγω σε


Και για τ’ ατέν θα ίνουμαι Εϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Και κυνηγός σ’ ορμάνια έλα, έλα λέγω σε


Η κορ’ επήεν σον παρχάρ’ Έϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Επήεν για ’κι επήεν έλα, έλα λέγω σε


Φοούμαι ερρούξεν σο νερόν Έϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Κι άμον σεκέρ ελείεν έλα, έλα λέγω σε


Η κορ’ επήεν σον παρχάρ’ Έϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Να ίνεται ρομάνα έλα, έλα λέγω σε


Φοούμαι ’κι θα κλώσκιεται Έϊ πουλί μ’, πουλί μ’
Ν’ αλλοί τα’ εμόν την μάναν έλα, έλα λέγω σε

Αι! ‘Σ σο πέραν, πέραν κάθεται
 
Αγρέλαφον, αγρέλαφον
 
‘Σ σο πέραν κατηβαίνει
 
Αχ! Πείμε για τήν αγρέλαφον
 
./.
 
Αχ! Και ντ’ έπαθες, αγρέλαφον
 
Αγρέλαφον, αγρέλαφον
 
Και βόσκεσαι λιβάδαι
 
Ατσάπα για τήν αγρέλαφον
 
./.
 
Αι! Τι πατεράσ-ιμ τ’ αγελάδ
 
Ας λέγωσε, λελέβωσε
 
Τι μάνασ-ιμ το χτήμαν
 
Ατσάπα για την αγρέλαφον
 
./.
 
Έρθεν ο λύκος κ’ έφαγεν
 
Ας λέγωσε, λελέβωσε
 
Και κλαίει το λιβάδαι
 
Ατσάπα για τήν αγρέλαφον
 
./.
 
Αχ! Η μάνα ‘κι πρέπ να ελέπ
 
Ναϊλλοί εμέν, λελέβωσε
 
Το πόνον τοι παιδία’τς
 
Ωχ! Ναϊλλοί εμέν και βάι εμέν
 
./.
 
Αχ! Κι όταν ους να τρανήν’ατον
 
Λελέβωσε, λελέβωσε
 
Λύεται η καρδία’τς
 
Ατσάπα για τήν ναϊλλοί εμέν
 
./.

 
Άγγελος με φτερά και με το σταυρόν σο χέρ’
 
Έρθεν και εμέντζεν μας με το άγριον το χαπέρ
 
Θα παίρομε την οδόν ο Θεόν ντο θα φωτίζ
 
Κάποτε να κλώσκουμες το μένεμαν ατ’ ορίζ
 
Βάι εμάς αηλί εμάς που επεκατήβαμε
 
Αΐκον τρανόν κακόν άλλον πουθέν κ’είδαμε

Kαλόν κορίτσ, καλόν κορίτσ’, καλόν κι ευλογημένον,
‘ς σην χώραν φαίνεται άσκεμον, λελεύ ‘ατό, σ εμέν εν’ φωταγμένον.
 
Καλόν κορίτσ’ εχόρευαν τ’ έμορφα τα κορτσόπα,
τα κάλλια ‘τουν εσείγουσαν, λελεύ ‘ατά, άμον μανουσακόπα.
 
Καλόν κορίτσ’ για χόρεψον εσύ τ’ εμόν φραντάλα,
τ’ αμάραντα μαραίν’, πουλί μ’, λελεύ ‘ατο και τ’ εσόν η εγκάλια.
 
Καλόν κορίτσ’ για χόρεψον, εσύ τ’ εμόν αρνόπον,
ατού ‘ς σ’ άσπρα τα κόρφια σου, λελεύω ‘σε θα φτάγω τσαλιμόπον.

Κόρη κατήβα ’ς σο μαντρίν, ελύεν η Κιζέλα,

το πρόσωπο σ’ εφώταξεν άμον ντο παίρ’ ημέρα.

./.

Κόρη κατήβα ´ς σο μαντρίν και ντόσ’ κά’ τα πασσάλâ,

ο άντρας -ι-σ’ μικρίκος έν’, κρούγ’ν ατον τα μουσκάρâ.

./.

Κόρη τα ζα ντ’ ερίαζες, τ’ έναν ακούει Στεφάνα,

μίαν κι άλλο ας εφίλ’να σε κι ύστερα ας επεθάν’να.

./.

 

Την πατρίδαμ’ έχασα,
άκλαψα και πόνεσα.
Λύουμαι κι’αρόθυμο, όι-όι
ν’ ανασπάλω κι’ επορώ.

Ρεφραίν:
Μίαν κι’ άλλο ΄σην ζωή μ’
σο πεγάδι μ’ σην αυλή μ’.
Νέροπον ας έπινα, όι-όι
και τ’ ομμάτα μ’ έπλυνα.

Τά ταφία μ’ έχασα
ντ’ έθαψα κι’ ενέσπαλα.
Τ’ εμετέρτς αναστορώ, όι-όι
και ΄ς σο ψυόπο μ’ κουβαλώ.

Ρεφραίν…

Εκκλησίας έρημα,
μοναστήρα ακάντηλα,
πόρτας και παράθυρα, όι-όι
επέμναν ακρόνυχτα.

 

Όχ! Ση Σπέλιας τον ανέφορον και
Όχ! Τσαμούρια και λιθάρια, γιάρ γιάρ
Όχ! Σύραν πάνε τα κορτσόπα και
Όχ! Σύραν τα παλληκάρια, γιάρ γιάρ
Όχ! Ση Σπέλιας τον ανέφορον και
Όχ! Τα ελάφοπα κράζνε, γιάρ γιάρ
Όχ! Τα μοσχάροπα κράζνε, γιάρ γιάρ
Όχ! Τα Σπέλιανιτ κα’ ντ’ έμορφα και
Όχ! Σο χορόν κι τρομάζνε, γιάρ γιάρ

Τσοπάνος με τα πρόατα
λάσκεται τα γιαζία
πίνει τα κρύα τα νερά
και συρ’ τη μαναχίαν.

Τσοπάνε μ’ ντο γιοσμάς είσαι
να σαν που έει ‘σε άντραν
αφ’ς ατά κι έλα με τ’ εμέν
τα πρόατα σ’ κι χάνταν.

Τσοπάνε μ’ ποδεδίζω ‘σε
κατήβα α σα ραχία
κανείται εσέν ντ’ εντόκανε
χαλάζια και βρεχία.

Τσοπάνε μ’ και τα πρόατα σ’
τσοπάνε μ’ και τ’αρνόπα σ’
ατά εγροικούν τη χαρά σ’
εξέρνε α σα τιαρτόπα σ’.

 

Εγω τιναν εγαπανα
Ατωρα εντον νυφε
Ατωρα εντον νυφε

Τ’ εξωπορτον εσπογγιζεν
Ειδεμε και εκρυφτεν
Ειδεμε και εκρυφτεν

Ειπατε να μη κρυφκεσε
Απ’ ατωραν εδεβεν
Απ’ ατωραν εδεβεν

Τον αντρα τιναν επηρες
Εκεινον καλοτερε
Εκεινον καλοτερε

 

Σην Ελλάδαν εχπάσταμε η ώρα έτον δύο
σα μάντρια εφέκαμε και δεμένον τον βίον.
Και ν’ ο Πύλορωφ εκούιζεν και γοσέψτεν ντ’ αραμπάδας
εσ’ κ’ έρχουνταν οι Τουρκάντ’, να κλέφνε τα νυφάδας.
Σην Ελλάδαν έρθαμε ζεστά έταν τα μήνας
ενέσπαλαμ το βούτυρον και τρώγαμ’ τα κινίνας.
Και τσολ κι έρημον Καραμπουρούν και τριγύλ-τριγύλ ταφεία
και ν’ ανοίξτε και τερέστιατα, όλια Καρσί παιδία.
Και σαράντα μέρες πρόσφυγοι εκεί είχαν καραντίνα
τα λείψανα ασό παπόρ’ ση θάλασσαν εσύρναν.
Ρεφραίν:
Τα νεότητα τ’εμά, φαρμάκεια ποτίζ’ατά
την τύχη μ’ να βλαστημώ ρίζα μ’
σον Χάρον ‘κί δίγ’ ατά!
Την τύχη μ’ να βλαστημώ ψυκά μ’,
σον Χάρον ‘κί δίγ’ ατά!

 
Μαυροθάλασας ψύα, Μαυροθάλασσας ψύα
Άμον τα νερά σ’ κρύα, άμον τα νερά σ’ κρύα, άμον τα νερά σ’
Εποίκα ένα τάμαν, εποίκα ένα τάμαν
με τον Τάσκιν εντάμαν, ‘ς σο Καραντενίζ
 
Τραγωδίας θα κΣύνω, τραγωδίας θα κΣύνω,
‘ς σα νερά σ’ και θα πίνω
Μαυροθάλασσα.
Να εβζήνω τη δίψα μ’, να εβζήνω τη δίψα μ’.
Αχ πατρίδα μ’, αχ ρίζα μ’.
Ώι Καραντενίζ
 
Και απάνκεκά ς’ σ’ορμάν,
εντάμαν με τον Οσμάν
ας σα Σούρμενα.
Θα γομώνωμε δάκρεα, θα γομώνωμε δάκρεα
όλια τα θαλασσάκρεα
Μαυροθάλασσα
 

Να ποδεδίζω τον Αέρ’ και τον Περιστερώνη,
ατόν θα βάλω μάρτυρα, θα εφτάγω σε τεμόνι.

Αέρη μ’ κι Άε-γλήγορε μ’, δέκα οκτώ χρονώνι,
έλα τέρεν και λάρωσον την εγάπην τεμόνι.

Άς έμ’ πουλίν κι επέτανα, άς έμνε χελιδόνι,
επέγνα σην Γαλίαναν και σον Περιστερώνη.

Άς έμ’ και σην Γαλίανναν κι άς έτον άμον πρώτα,
επέγνα και σο πανουϊρ’ του Περιστερεώτα.

Σ’ εμέτερον το χωρίον
εποίκαμε έναν γαμπρόν
να ελέπ’ τη νισαλούν ατ’
πάντα πάει σον πεθερόν.

Γραία εποίκαμε γαμπρόν
σπάξον έναν πετεινόν
φούστουρον και μακαρίναν
φάϊσον γραία το γαμπρόν.

Κοσσαρόπα, πιλιτσόπα
η πεθερά έναν έναν σπαζ
φούστουρον και μακαρίναν
το γαμπρόν για να χορτάζ.

Η γραία παρακαλεί
η κοσσάρα να ωβάζ
να εφτάει το φούστουρον
το γαμπρόν για να χορτάζ

(Τραγούδι)
Τον Μάραντον χαρτίν έρθεν, θα πάγει σην στρατείαν
την νύχταν πάει σον μάστοραν, την νύχταν μαστορεύει
κόφτ’ ας τ’ ασήμι πέταλα, κι ας το χρυσάφ’ καρφία
τον μαύρον ατ’ καλίβωνεν, κατάντικρυ ‘ς σον φέγγον.

(Αφήγηση)
Κι η κάλ’ ατ’ παραστέκει ατόν, με το χρυσόν μαντήλιν
τα δάκρα τς εκατήβαιναν, καλομηνά χαλάζια
καρφίν-καρφίν απλώνει ατόν, την γην δάκρα γομώνει.
Πού πας, πού πας, νε Μάραντε, κι εμέν’ σ’ίναν αφίνεις;
Αφίνω σε σον κύρη μου, σον άεν Κωνσταντίνον.
Αφίνω σε σην μάνα μου, την Αΐαν Ελένην.
Αφίνω σε σ’ αδέλφια μου, τους δώδεκ’ Αποστόλους.

(Τραγούδι)
Πού πας, πού πας, νε Μάραντε, κι εμέναν ντό αφίνεις;
Αφίνω σίλια πρόατα και πεντακόσια αρνόπα.
Αφίνω σε τον κρίαρον, τον χρυσοκωδωνάτεν.
Αφίνω σε χρυσόν Σταυρόν, κι αργυροδαχτυλίδι.
Το δαχτυλίδ’ πούλ’τσον και φα, και το σταυρόν προσκύνα.

(Αφήγηση)
Εφτά χρόνα εδέβανε κι ο Μάραντον ‘κ εφάνθεν.
Τα πέντε εποίκεν εκατόν, τα δεκαπέντε χίλια
Κι ας εφτά χρόνα κι άλλ’ απάν’, σε μήνους υστερναίους
καβαλλάρην επέντεσεν, απαγκές σα ψηλά ραχία.
Κάτσεν κι ατέν ερώτεσεν, – Και τίνος νύφε είσαι;
Και τίνος είν’ τα πρόατα; Και τίνος είν’ τ’ αρνόπα;
Και τίνος έν’ ο κρίαρον ο χουσοκωδωνάτες;
–Οπίσ’, οπίσ’ ναι ξένε μου, οπίσ’ κι απ’ όθεν έρθες
Θα ποίγω τα σκυλίτσια μου,κι εσέν παραλεαύνε.
Τη Μάραντ’ είν’ τα πρόατα, τη Μάραντ’ είν’ τ’ αρνόπα,
τη Μάραντ’ έν ο κρίαρον ο χρυσοκωδωνάτες.
Εφτά χρόνα ενέμν’ ατόν, κι άλλ’ εφτά θ’ αναμένω.
Αν έρται έρτ’ ο Μάραντον, κι αν κι έν, καλογερεύω!
–Ο Μάραντο σ’ επέθανεν, εκείνος ‘περτς ετάφεν.
Σην ταφήν ατ παρέστεκα κι ασ’ άσπρον ατ επέρα.
Κι εμέναν εδατάχτε με την κάλη μ’ δέβα έπαρ’.
–Οπίσ’ οπίσ’ νε ξένε, οπίσ’ κι απ’ όθεν έρθες
Ο Μάραντον επέθανεν… Εγώ εσέν θα παίρω;
Εγώ καλόγρα γίνουμε, σο μοναστήρ’ εμπαίνω.
–Καλόγερος θα γίνουμαι κι εγώ εσέν θα παίρω.
–Εγώ πέρδικα γίνουμαι και σα καφούλα εμπαίνω.
–Κ’ εγώ αητός θα γίνουμαι κι εσέναν θα αρπάζω.
–Ατό το στιμνοδέσιμον τη Μάραντου μ’ ομοιάζει.

Ντο να φτάω την παράν,
εγώ έχω την χαράν.
Την χαράν το στερνοκλάδι μ’ ,
το κρασίν και το ελάδι μ’ .
 
Ντο να εφτάω την σεβντάν,
εγώ έχω την χαράν.
Να φιλώ να τσιρμουλίζω
και την ψυ μ’ χαρεντερίζω.
 
Ντο να εφτάω τον ήλιον
έχω το γιαβρίν τ’ εμόν.
Με το φέγγον θα δουλεύω
και ατό θα λαλασεύω.
 
Θα λέγ’ ατό κατενά,
άμον την καϊτέν κοφτά.
Κατ’ αγνόν `ς σην ψυ μ’ εσέβεν
και ο νους ημ’ επιδέβεν.

 

–Εγώ πέρδικα γίνουμαι και σα καφούλα εμπαίνω.
–Κ’ εγώ αητός θα γίνουμαι κι εσέναν θα αρπάζω.
–Ατό το στιμνοδέσιμον τη Μάραντου μ’ ομοιάζει.

 
 

Άμον τον κοτζά Αναστάς κι θα ελέπς όθεν κι αν πας
έτονε σταυραετός των προσφύγων ο Θεός
σ’έναν χέρ είχεν σταυρόν και σο άλλο το κανόν

Ατός έτον λεοντάρ τη Πάφρας το παλλικάρ
τον Πόντον απές σην ψύν είχεν σην ταραμονήν
έτον για να γουρταρεύ άμαχους να προστατεύ

 

Την πατρίδαν ατ’ που χάν’ εχ αγιάτρευτον γεράν
με τα δόντες να κρατείς τα χωράφε σ’ και την γής
την σημαίας κράτ σο σέρ και σο άλλο το μαχαίρ
λόγια τη κοτζά Αναστάς να θυμάσαι όθεν πάς

Σήμερον άλλος ουρανός, χάραξε και η ανατολή
σήμερον άλλη μέρα, πάει να ξημερώσει.

Σήμερον στεφανώνεται χάραξε και η ανατολή
αητέν’τς την περιστέραν, πάει να ξημερώσει.

Σήμερον μαύρος ουρανός, χάραξε και η ανατολή
σήμερον μαύρη μέρα, πάει να ξημερώσει.

Σήμερ” αποχωρίουνταν, χάραξε και η ανατολή
μάνα και θαγατέρα, πάει να ξημερώσει.

Τίμα κόρη τον πεθερό σ “, χάραξε και η ανατολή
ασ’σον κύρη σ” καλλίον, πάει να ξημερώσει.

Τίμα κόρη την πεθερά σ”, χάραξε και η ανατολή
ασ” ση μάνα σ΄καλλίον, πάει να ξημερώσει.

Κόρη τίμα τ’αντράδελφια σ”, χάραξε και η ανατολή
ασ” σα αδέλφια σ΄καλλίον, πάει να ξημερώσει.

Κόρη τίμα τον άντρα σου, χάραξε και η ανατολή
ασ” ολουνούς καλλίον, πάει να ξημερώσει.

 

Ρωμάνα επαρχάρευεν

Κουντούρ’ ’ς σα λειβαδία

’Σ σου Μύριν και ’ς σου Κόβλακαν,

Και στ’ άσπρα τα πλακίαν

./.

Ρωμάνα ξαν ρωμάνα

Του παρχαρί η μάννα

Τιδέν ’κι φοβερίζ’ äτεν

Απές σ’ αγρä τ’ ορμάνâ

./. ρωμάνα τρώει το βούτουρον

Τ’ αθόγαλαν το στύπον

Φτερία στρών’ και κείται ’κα

Χορτάζ’ ελαφρίν ύπνον

./. Ρωμάνα ξαν ρωμάνα

Του παρχαρί η μάννα

Τιδέν ’κι φοβερίζ’ äτεν

Απές σ’ αγρä τ’ ορμάνâ

./.

ρωμάνες πάτε ’ς σον παρχάρ’

καλά δουλείας ποίστεν

όντες τρώτε τ’ αθόγαλαν

το μερτικό μ’ αφήσ’τεν

./. Ρωμάνα ξαν ρωμάνα

Του παρχαρί η μάννα

Τιδέν ’κι φοβερίζ’ ατεν

Απές σ’ αγρα τ’ ορμάνα

./.

Τη νύχτας είμες το ζευγάρ’ εγώ με την Ελέγκον
αμόν ντο ειν ‘ς σον ουρανόν η πούλια με τον φέγγον
 
Ρεφραίν
Ο φέγγον κείται ανάσχελα εγώ εθέκ’ ατόν κούπα
Ο φέγγον κείται ανάσχελα εγώ ‘κλωθ’ ατόν κούπα
γιαβρί μ’ ας σα στομόσειλασ’ για δώ μα έναν βούκα
αρνί μ’ ας σα στομόσειλασ’ για δω μα έναν βούκα
 
Τριγώνα μ’ όντες με τ’εσέν τη νύχταν ανταμώνουμ’
ας σ’ ομματόπα σ’ κλέφτω φως και το φέγγον γομώνω
 
Τον ήλιον εκουβάλεσα οπίς ‘ς σο ρακανόπο σ’
αρ’ να βραδύν’ ογλήγορα και ρούζω ‘ς σ’ εγκαλιόπο σ’